تير امّيد ، بر نشانه زديم * چون ز رحمت ، نشان فرستادى عرفاى شامخ در تأثيرات شگفت‌انگيز دو اسم رحمان ورحيم فرموده‌اند كه هركس در روز جمعه پس از نماز عصر تا اوّل مغرب بذكر دو اسم اللّه ورحمان بطور ندا استمرار كند ، وسپس سر بسجده نهد ؛ هر حاجتي را از خدا بخواهد ، البتّه برآورده گردد ؛ ونيز در ذكر يا رحيم ، أيمن گرديدن از آفات زمان وغضب حاكم وسلطان وأرباب عدوان ، خاصيّتى بس عجيب است ؛ وآنقدر كه در عظمت وتأثير وفوائد بيشمار سه اسم اللّه ورحمان ورحيم ؛ حديث وروايت وخبر وحكايت وارد است ؛ در كمتر اسمى چنين خواصّ وآثاري شگرف وجود دارد . بنابراين ، اسم رحمان تالي اللّه وجامع وخليفهء أسماء اللّه بوده ودر جمعيّت خود ، از احاطه وحكم وشمولى غير قابل توصيف برخوردار است ؛ وبهمين دليل حضرت حقتعالى پس از اسم اللّه ، خود را برحمان تعريف كرد ، تا بمصداق الأشرف فالأشرف ، اعتبار جمعيّت اسمايى رحمان را آشكارا كند ودر تأييد همين مبحث است كه در قرآن حكيم فرمايد : « إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ ، إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً » ودر اين كريمه عبد در مقابل رحمان آمده ؛ در صورتيكه بيشتر موارد آنرا در قبال اللّه بكار برده‌اند ولذا عبد اللّه وعبد الرّحمن از أسماء بزرگ درشمارند ، وافادهء وجود وايجاد از ناحيهء اين اسم شريف الهى بوده وماهيّات وحقايق ممكنات از فيض رحمانيّت وظهور اين اسم پديدار وموجود شده وبكمالات لايقه واستعداد خود نائل آمده‌اند . ابن عبّاس در تفسير خود كه بعدها موسوم به « تنوير المقياس » شده است ، در تفسير دو اسم رحمان ورحيم گويد : « الرّحمن العاطف على البرّ والفاجر بالرّزق لهم ودفع الآفات عنهم ؛ والرّحيم خاصّة بالمؤمنين بالمغفرة وإدخالهم الجنّة ومعناه الّذى يستر عليهم بالذّنوب في الدّنيا ويرحمهم في الآخرة فيدخلهم الجنّة . » اگرچه رحمان را باعتبار اختصاص بحقّ نميتوان بكسى اطلاق كرد ، مگر در نام‌گزارى لفظي ؛ امّا رحيم را بدليل عامّ بودن لفظ بر غير خداوند متعال نيز اطلاق توان نمود ؛ ولذا بندگان را بسبب شكر بر نعمت وسپاس در رحمت حقّ ؛ وانعام بر فقير ومستحقّ ميتوان در حدّ خود بدين اسم ناميد وصفت رحيم بودن را بدو داد ؛ ليكن رحيم حقيقي ، فيض‌بخش مادّى ومعنوي بر نوع انسان وحيوان است كه جز از حيث اطلاق اسم ؛ نميتوان أو را با هيچ آفريده‌اى از جهت رحمت رحيميّه مقايسه كرد ، واگر بنده‌اى هم بصفت رحمت وباسم رحيم